Personenbelasting

De overheid haalt haar inkomsten uit fiscale inkomsten, opgesplitst in twee grote categorieën. Dit hoofdstuk legt het kader uit waarbinnen de personenbelasting bestaat.

Directe belastingen

Belastingen op basis van het verwerven van inkomen. Er zijn 4 soorten:

Indirecte belastingen

• BTW — verbruiksbelasting op goederen/diensten
• Douanerechten — invoer van goederen
• Accijnzen — verbruiksbelasting op specifieke goederen (alcohol, tabak, brandstof)
• Registratierechten — belasting n.a.v. een akte of geschrift
• Successierechten — belasting op de overdracht van vermogen bij overlijden

Structuur van de aangifte — twee delen

De aangifte personenbelasting is opgesplitst in twee delen:

Je kan via Tax-on-web Training (FOD Financiën) gratis oefenen om een aangifte digitaal in te vullen — handig voor het examen.

De vier inkomstencategorieën in de aangifte

1. Beroepsinkomsten — bv. €20K – forfaitaire kosten = belastbaar inkomen
2. Onroerende inkomsten — uit vastgoed
3. Roerende inkomsten — uit kapitaal (intresten, dividenden, …)
4. Diverse inkomsten — alles wat niet in de andere drie past

Bruto · Netto · Belastbaar

In de fiscaliteit is het verschil tussen bruto en netto altijd de aftrek van de kosten:

Werkstroom

1. We starten met het aangifteformulier
2. Daarna gaan we naar het aanslagbiljet waarin het belastbaar inkomen berekend wordt
3. Pas dan kunnen we de personenbelasting berekenen

De Belastingvrije Som

Op de eerste €10.570 betaal je géén belastingen. Dit is het basisbedrag van de BVS.

Werkelijk alleenstaand vs. alleenstaand

Het is de wijkagent die dit controleert. Zelfs als iemand op een andere plaats gedomicilieerd staat maar feitelijk bij jou woont, ben je geen werkelijk alleenstaande.

Aangifte invullen — basisregels

• De oudste partner vul je in het linkervak in
• Trouwen met iemand met minder dan €3.980 inkomen → verhoging BVS
• Het jaar dat je huwt = nog afzonderlijk aangifte. Pas vanaf 1/1 van het volgende AJ tellen jullie samen.

Uit de echt gescheiden

Als de scheiding zich heeft voorgedaan tijdens het inkomstenjaar mag je onmiddellijk afzonderlijk aangifte doen — vanaf het moment dat de rechter heeft uitgesproken dat je gescheiden bent. De staat zal het voor jou samenvoegen waar nodig.

Handicap

Heb jij (de persoon die de aangifte invult) een zware handicap? Dat hangt af van het aantal punten gehandicaptheid. Vanaf >66% mag je dat aanduiden in je aangifte.

Verhogingen BVS

• Kindje jonger dan 3 jaar → verhoging BVS
• Mantelzorg (vanaf AJ 2022) → extra BVS van €5.770 voor zorgbehoevende personen. Zorgen voor iemand die NIET zorgbehoevend is, geeft geen verhoging meer.

Afzonderlijk of gezamenlijk? — concrete scenario's

De vraag "afzonderlijk vs. gezamenlijk" duikt op in elke oefening. Onthoud de logica per gebeurtenis (gebaseerd op de toepassingsoefeningen van de leerkracht):

Geheugentruc: wettelijk samenwonen of huwen begint pas te tellen vanaf het jaar erná. Een echtscheidingsvonnis trekt je onmiddellijk in afzonderlijk. Bij overlijden krijg je een keuze — behalve als jullie nog nooit een gezamenlijke aangifte hebben ingediend.

Co-ouderschap

Voorwaarde: de ouders moeten met elkaar overeenkomen en de gezinslast verdelen onder elkaar. Zie boek p. 67.

Werkelijk alleenstaand — verfijnd

Zelfs als iemand op een ander adres gedomicilieerd staat maar tóch bij jou woont, kun je alleenstaand zijn. Maar bij werkelijk alleenstaand woont er écht niemand bij jou. Wijkagent controleert.

Forfaitaire vs. bewezen kosten

Bij forfaitaire kosten moet je niets extra invullen op je aangifte — de fiscus doet dit automatisch. Wil je je werkelijke kosten bewijzen, dan moet je dat zelf opnemen.

Aangifte vak IV — Wedden

• Code 250 — bezoldiging
• Vak 14c — code 254 — VAA firmawagen (na vrijstelling)
• Code 1255 — vrijstelling van max €490
• Nummer 7 en nummer 21 zijn de relevante posten

Treinabonnement

Een treinabonnement kan volledig terugbetaald worden door de werkgever, en de werkgever kan dit ook volledig aftrekken als kost.

Voordelen alle aard (VAA)

Hoe kleeft de fiscus een waarde op een beloning in natura? Heel vaak forfaitair.

• De eigen bijdrage van de werknemer wordt altijd afgetrokken van het voordeel.
• Een firmawagen kost de werkgever extra sociale bijdragen.

Firmawagen — Cataloguswaarde berekenen

Voorbeeld CO₂%-berekening

Bij CO₂-uitstoot van 115 g/km: 5,5% + [0,1% × (115 − 18)] = 9,2%

Drie behandelingsvarianten VAA

1. Het VAA wordt toegevoegd bij het loon (€484 voorbeeld)
2. Als het elk jaar herhaalt, gaat het voordeel weg
3. Bij eigen bijdrage: VAA min de eigen bijdrage

Gratis elektriciteit ter beschikking

Groot verschil tussen leidinggevend en niet-leidinggevend personeel (p. 182).

Forfait of bewijzen?

Het forfaitaire kostenbedrag bedraagt maximaal €5.750. Je gaat je werkelijke kosten alleen bewijzen als ze hoger zijn dan dit forfait.

Bijzondere posten

• Vervroegd vakantiegeld, achterstallen, opzeggingsvergoedingen → afzonderlijk belast aan een lager tarief (niet bij progressief inkomen optellen)
• Niet-recurrente resultaatgebonden voordelen → vrijstelling tot €4.020 (code 1243)
• Code 1256 — forfait verre verplaatsing — €175 forfaitaire kosten (boek p. 226)
• Vak IV nr. 20 — niet ingehouden persoonlijke sociale bijdragen → enkel voor zelfstandigen in hoofd- en bijberoep
• Loon- en weddetrekkenden mogen tot 15% van hun woning in kosten steken als ze ook thuis werken

Autokosten — overzicht

De Gramformule

Enkel voor werk-werk verplaatsingen! Berekent het aftrekpercentage:

• Minimum 50%, maximum 100%
• Wagens aangeschaft vóór 1-1-2018: minimum 75%
• Financieringskosten zijn altijd 100% aftrekbaar (uitzondering)
• Je aftrek mag nooit groter zijn dan je voordeel alle aard

Berekening woon-werk km zelf

Forfaitaire beroepskosten

Forfaitair = 30% — alleen op inkomsten waarvoor je hebt gewerkt. Dus niet op werkloosheidsuitkeringen of pensioenen (zie boek p. 224).

Twee categorieën bedrijfsleiders

Attractiebeginsel

Alle inkomsten van een bedrijfsleider worden in principe als bedrijfsleidersinkomen beschouwd, zelfs als ze van een andere aard lijken.

Revalorisatiecoëfficiënt & herkwalificatie huur

Wanneer een bedrijfsleider zijn privé-eigendom verhuurt aan zijn eigen vennootschap aan een overdreven huur, wordt het overschot geherkwalificeerd tot beroepsinkomen.

Herkwalificatie is beperkt tot het aantal dagen verhuur. Voorbeeld: boek p. 562.

Afzonderlijk vs. gezamenlijk belast

• Achterstallen → bij bedrijfsleiders niet afzonderlijk belast
• Vervroegd vakantiegeld → afzonderlijk belast
• Opzeggingsvergoedingen → afzonderlijk belast

Aangiftebasis

• Je geeft het NIET-geïndexeerde KI aan in de aangifte
• Huur moet je nooit indexeren — enkel KI's worden geïndexeerd
• Eigen woning moet je niet aangeven (KI niet vermelden) — wel nog altijd OV verschuldigd
• Gedeelte van je woning gebruikt voor eigen beroep → niet belastbaar, maar wél invullen in code 105
• Pro rata temporis per dag bij wijzigingen in de loop van het jaar (boek p.105)

Indexatiecoëfficiënt KI

Een tweede sleutelgetal is de revaloratiecoëfficiënt: 5,46 voor AJ 2025 (IJ 2023) en 5,63 voor AJ 2026 — die heb je nodig voor kostenforfait en herkwalificatie.

Belangrijkste codes Vak III — overzicht

Voorwaarde voor gedeelde KI bij verhuur aan een natuurlijke persoon: er moet een geregistreerd huurcontract zijn. Geen registratie → het volledige KI valt onder de beroepsregeling.

Verdeling KI bij koppels

Huurvoordelen & afgewentelde lasten

Wanneer je bepaalde lasten afwentelt op je huurder (bv. onroerende voorheffing) is dat een belastbaar huurvoordeel. Elektriciteit en verwarming zijn voor de huurder.

Gemeubelde verhuur

Speciaal: je moet de netto in de aangifte aangeven.

Herkwalificatie huurinkomen → beroepsinkomen

Als een bedrijfsleider categorie 1 zijn pand verhuurt aan zijn eigen vennootschap aan een te hoge prijs, wordt het overschot geherkwalificeerd als bezoldiging.

Waarom is dat erg? Het wordt belast aan progressieve tarieven (gezamenlijk inkomen) én sociale bijdragen worden er bovenop geheven (attractiebeginsel) → eigenlijk dubbel belast.

Belangrijk: herkwalificatie geldt NIET voor gronden, enkel voor gebouwen.

Buitenlands gelegen onroerend goed — Vak III B

1. Sinds AJ 2022 moet je voor je buitenlands OG een KI aanvragen. Dat KI geef je aan in Vak III A.
2. De vrijstelling vraag je aan in Vak III B (vermeld land, code en bedrag):
   • B.1 — land mét dubbelbelastingverdrag → 100% vrijgesteld
   • B.2 — land zónder verdrag → 50% vrijgesteld

Vak XVII — Winst

In Vak XVII staat niets in het rood ingevuld: als zelfstandige wordt er niets op voorhand ingevuld, je moet alles zelf doen. Bestemd voor natuurlijke personen die een handels-, nijverheids- of landbouwonderneming uitbaten.

Welke types ondernemingen vallen onder Vak XVII?

• Landbouw (incl. tuinbouw)
• Nijverheid / ambacht (productie of omvorming van stoffen)
• Handel: groot- en kleinhandel, apothekers, tandtechnici, opticiens, verzekeringsmakelaars, vastgoedmakelaars, zelfstandige handelsvertegenwoordigers, bioscoop- en schouwburguitbaters…
• Dienstverlening: transport, hotels, restaurants, kapsalons, wasserijen…

De meeste ondernemingen zijn gemengd. De totale winst wordt als 'winst' belast.

Code 1600 — winst eenmanszaak

Andere winstbestanddelen — toevoegen aan brutowinst

• BTW op de privéopnames
• BTW op meeromzet
• Voordelen van alle aard (incl. BTW) verkregen van derden
• Ontvangen huur (van met het beroep gebruikte OG)
• Abnormale of goedgunstige voordelen (art. 26 WIB)
• Ontvangen subsidies

Schema belastbaar inkomen zelfstandige (p. 584)

Belangrijke codes

• Code 1611 — meewerkend echtgenoot
• Code 1606 — alle andere kosten
• Code 1620 — andere beroepskosten
• Code 1614 — investeringsaftrek (vak XVII nr. 15)
• Code 1450 — toekenning meewerkend echtgenoot (vak XX, voor de ontvanger)

Voordelen genoten van derden (p. 588)

Vergeet de link met BTW niet! BTW op de meeromzet.

Investeringsaftrek

Je boekt afschrijvingen → komt in je kosten. Investeringsaftrek is GEEN belastingvermindering! Je vult dit in op de aangifte: vak XVII nr. 15, code 1614.

• Percentage op nieuwe afschrijfbare materiële vaste activa
• In België aangekocht
• Uitsluitend voor beroepsdoeleinden
• Afschrijvingstermijn minimum 3 jaar
• Formulier 276U bijvoegen!

Autokosten zelfstandige (p. 673)

Verworpen uitgaven · sociale voordelen vs. VAA

Eindejaarskortingen via creditnota's

Er moet een fiche opgemaakt worden — diegene die de korting krijgt, zal er toch op belast worden.

Meerwaarde op beroepsactiva (art. 43 WIB)

Wordt belast als beroepsinkomen. Belastbaar bedrag = positief verschil tussen:

Beroepsmatig gebruik onroerend goed (art. 37 WIB)

Wanneer een OG voor het beroep gebruikt wordt, wordt het inkomen ervan belast als beroepsinkomen (geen Vak III meer). De OV blijft verschuldigd en is een aftrekbare beroepskost (niet verrekenbaar).

Feiten die wijzen op beroepsmatig gebruik:

• Het OG is geactiveerd in de boekhouding
• De afschrijvingen worden afgetrokken als beroepskosten
• Verbouwingswerken worden als beroepskosten ingebracht
• De OV wordt afgetrokken onder de beroepskosten

Forfaitair gedeelte buitenlandse belasting (FBB) — Vak XIX code 1757

Voor in het buitenland ontvangen intresten en royalty's: het FBB = werkelijk ingehouden bron-belasting (max 15%). Berekening:

Wie valt onder Vak XVIII?

Drie groepen geven hun inkomsten aan in Vak XVIII (Baten):

1. Vrije beroepen — personen die hoofdzakelijk daden van intellectuele aard stellen in zelfstandig verband: geneesheren, chirurgen, tandartsen, veeartsen, advocaten, belastingconsulenten, accountants, scheepsexperts, bedrijfsrevisoren, bankrevisoren, architecten, technische adviseurs, kunstschilders, beeldhouwers, schrijvers…
2. Ambten of posten — notarissen, gerechtsdeurwaarders, landmeters, leden van wetgevende macht (parlementsleden, provincie- en gemeenteraadsleden, OCMW-raden…)
3. Winstgevende bezigheden (niet-koophandel) — verhuring met doorlopende prestaties van gemeubileerde appartementen, uitbating van kampeerterreinen, prestaties als zelfstandig artiest/sporter/opleider/trainer/begeleider…

Berekening nettobaten — twee paden

De batenbehaler kiest tussen werkelijke beroepskosten bewijzen of het wettelijk kostenforfait gebruiken.

Wettelijk kostenforfait — bedragen AJ 2025

Wie geen werkelijke kosten bewijst, krijgt automatisch het forfait (art. 51 WIB 1992):

Plafond AJ 2025: €5.050. Daarboven moet je werkelijke kosten bewijzen om iets meer afgetrokken te krijgen.

Sociale bijdragen (code 1656)

Aftrekbaar:

• Verplichte bijdragen sociaal statuut zelfstandigen
• VAPZ-premies (Vrij Aanvullend Pensioen Zelfstandigen)
• Regularisatiebijdragen voor omzetting studiejaren

NIET aftrekbaar:

• Wettelijke verhogingen op sociale bijdragen (sinds 1/1/2020) — vroeger wel, nu niet meer
• Bijdragen voor vrije aanvullende ziekenfondsdiensten
• Hospitalisatieverzekering
• RIZIV-bijdrage aanvullend pensioen rechtstreeks betaald aan pensioeninstelling

Vestigingspremie huisartsen (code 1655) — 16,5%

Huisartsen die zich vestigen in een zone met huisartsentekort krijgen een eenmalige premie van €20.000 uit het impulsfonds. Belastbaar afzonderlijk aan 16,5% (art. 171, 4° WIB 1992), tenzij globalisatie voordeliger is.

Op het aangifteformulier is voor huisartsen-zelfstandigen geen aparte rubriek voorzien — vermelden onder de algemene rubriek "vergoedingen en premies afzonderlijk belast aan 16,5%".

Bijberoep / student-zelfstandige (code 1668)

Wie zijn baten verkrijgt in bijberoep of als student-zelfstandige moet het bedrag hier herhalen. Dit deel komt namelijk niet in aanmerking voor het belastingkrediet voor lage activiteitsinkomsten (art. 289ter WIB 1992).

Meerwaarden op beroepsactiva (code 1653/1654)

In tegenstelling tot winsten: een batenbehaler is alleen belastbaar op meerwaarden op activa die hij voor het beroep heeft gebruikt (art. 27, lid 1, 3° WIB 1992).

• Kiest hij werkelijke kosten → meerwaarde aangeven na aftrek kosten van vervreemding
• Kiest hij kostenforfait → meerwaarde aangeven vóór aftrek (forfait wordt geacht alles te dekken)

Vak XX — Bezoldiging meewerkende echtgenoten

Boek p. 753 — moet je kunnen! Bezoldiging van meewerkende echtgenoten en wettelijk samenwonende partners.

Wie vult wat in?

Voorwaarden van belastbaarheid

1. Onderhoudsplicht moet bestaan
2. Mag niet onder hetzelfde dak wonen
3. Onderhoudsgelden moeten regelmatig betaald worden

Code 1192 — gekapitaliseerde uitkeringen

Stel dat je een groot bedrag in 1 keer krijgt → daar kun je een fictief bedrag invullen. Verschil tussen niet-gekapitaliseerde en gekapitaliseerde uitkeringen is belangrijk.

Federaal vs. Gewestelijk — overzicht Vak X

Beschermd onroerend erfgoed (X.I.A) — boek p. 415

• 40% belastingvermindering
• Aangevuld voorwaarden: volle eigenaar, vruchtgebruiker, erfpachthouder of opstalhouder (NIET blote eigenaar)
• Uitgaven voor werkelijk uitgevoerde beheersmaatregelen, werken of diensten voor behoud/herwaardering
• OG moet voorlopig of definitief beschermd zijn conform Onroerenderfgoeddecreet 12/7/2013
• Voor erfpacht-houders/opstalhouders/vruchtgebruikers: enkel uitgaven die zij werkelijk persoonlijk betaalden

Wijk-werkcheques + dienstencheques (X.I.B + X.I.C) — boek p. 417-420

• 20% vermindering (NIET 30%) op nominale waarde aangekochte cheques in 2024
• Verminderd met cheques die terugbezorgd werden aan de uitgever in 2024
• Gezamenlijk plafond: max €1.790/persoon (AJ 2025) voor wijk-werk + diensten samen
• Geldt per echtgenoot, niet per gezin
• Enkel als de cheques in de privésfeer gebruikt zijn (niet als beroepskost afgetrokken)
• Attest 281.81 bewaren — ter beschikking houden, niet bijvoegen

Kinderoppaskosten (boek p. 428)

Alleen invullen als je niet wil opteren voor de verhoogde BVS bij gezinslasten (code 1038).

• Kinderen ten laste
• Minder dan 14 jaar (21 jaar voor kinderen met zware handicap)
• Attest verplicht
• Beperking aftrek: €16,40 per opvangdag per kind (p. 433)
• Belastingvermindering 45%
• Je moet beroepsinkomsten hebben
• Werkelijk alleenstaande met kinderlast: bijkomende federale belastingvermindering

Giften (boek p. 426)

• Belastingvermindering 45%
• Minimaal €40 aan een erkende instelling
• Bij koppels: verdeling gebeurt proportioneel

Pensioensparen (boek p. 437)

• €1.020 per jaar (eerste regeling — enige die je moet kennen)
• 30% belastingvermindering per persoon
• Tweede regeling (max €1.310, 25% vermindering) bestaat — maar veel minder gebruikt

Aandelen startende KMO (X.II.G) — boek p. 442

• €100.000 per BP per startende KMO, max 30% deelneming
• 30% vermindering (startende KMO) of 45% (microvennootschap)
• Aandelen 48 maanden aanhouden — anders wordt vermindering teruggenomen (proportioneel)
• BP mag in die 48 maanden ook geen functie van bedrijfsleider opnemen, zelfs onbezoldigd
• Uitgesloten: aandelen verworven via "indirecte" weg (vaste vertegenwoordiger van andere vennootschap, etc.)

Lage-energie- / passief- / nulenergiewoning (X.II.M)

Voor woningen waarvoor contractuele verbintenis vóór 1/1/2012 + geldig certificaat:

Grensbedrag geldt per woning; mede-eigenaars verdelen proportioneel.

Adoptieprocedure (X.II.P)

Vermindering voor uitgaven in het kader van een adoptieprocedure (gerechts- en gerelateerde kosten). Verminderingstarief en plafond zijn geïndexeerd per AJ — check indextabel.

Algemeen

Diverse inkomsten worden afzonderlijk belast aan 30% — opmerkelijk lager dan beroepsinkomsten die aan progressieve tarieven worden belast.

Onderverhuren & gemeubelde Airbnb

Wanneer je gemeubeld doorverhuurt moet je een stuk roerend inkomen aangeven, maar daar mag je 50% kosten aftrekken.

Bevrijdende roerende voorheffing

Soms is het wel nuttig om aan te geven, omdat je het kan terugvorderen.

Aangifte deel II — Vak XVII (Airbnb-voorbeeld)

• Code 1600 — €2.300 (20 × €115)
• Code 1606 — bewezen kosten of forfait €690 (30%)

Twee moeilijkheden

1. Is het belast aan 33% of 16,5%?
2. Zelf de meerwaarde berekenen

Spertijd & tarieven

Wat aangeven bij hypothecaire lening?

Bij een hypothecaire lening voor onroerend goed:

• Kapitaalaflossingen
• Intresten
• SSV — Schuldsaldoverzekering (premie)

Verminderingen worden gegeven op basis van attesten voor deze 3 zaken — concreet de jaarlijkse fiche 281.61 (basisattest + betalingsattest: kapitaalaflossingen & intresten) en fiche 281.62 (premie SSV).

Basisvoorwaarden voor élk fiscaal voordeel

• Hypothecaire lening
• Looptijd minstens 10 jaar
• Afgesloten bij financiële instelling in EER
• Doel lening: woning in EER verwerven of behouden

Per type voordeel komen er nog extra voorwaarden bij — vooral het verschil tussen "enige eigen woning" (gen. 1 & 2) en "eigen woning" (geïntegreerde woonbonus).

Vak IX I — Gewestelijke voordelen per generatie (eigen woning)

Belangrijkste codes uit de aangifte:

• 3370 / 4370 woonbonus generatie 1 (KA + intresten)
• 3334 / 4334 geïntegreerde woonbonus (vanaf 2016)
• x335 premie SSV (zodra de korf x334 vol zit)

Vak IX II — Federale voordelen (niet-eigen woning)

Voor een 2de verblijf, 3de eigendom, … krijg je een "langetermijnsparen"-vermindering:

• 30% belastingvermindering op (kapitaalaflossingen + intresten + premies SSV)
• Maximaal €2.350/persoon in de korf
• Maximaal voordeel: 30% × €2.350 = €705/persoon

Bovendien: indien de 2de woning verhuurd wordt, recht op aftrek intresten van het OI (via code x106, geïndexeerd KI × 1,40). Vanaf IJ 2025 afgeschaft.

Berekening voordeel

Feitelijk samenwonen

Niet noodzakelijk op hetzelfde adres wonen. Je wordt beschouwd als alleenstaande en jullie worden alle twee apart belast.

Tweede verblijf

Sowieso enkel federaal — gaat enkel over kapitaalsaflossing. Intresten moesten in 2024 nog wel aangegeven worden, vanaf 2025 niet meer.